Την πηγή κάθε κακού πρέπει να την αναζητάς στην ίδια σου την αδύναμη ευάλωτη, ευεπίφορη φύση

Έρμαν Έσσε

Ο Μπαλτάσαρ Γκρασιάν γεννήθηκε το 1601 και σε ηλικία δεκαοκτώ ετών έγινε δεκτός στο Τάγμα των Ιησουιτών. Μετά από εξαετή περίοδο δοκιμασιών, έλαβε τον τίτλο του ιερωμένου και άσκησε καθήκοντα καθηγητή Φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο της Γανδία, αλλά και ιεροκήρυκα και εξομολογητή στη Μαδρίτη. Συγγραφέας σύντομων εγχειριδίων πολιτικής συμπεριφοράς και έκφρασης, περιγραφής ιδανικών μορφών, αλλά και προσωπικών επιλογών, έχει υπογράψει το μακροσκελέστερο στην ιστορία του ευρωπαϊκού πολιτισμού συμβολικό μυθιστόρημα (“El Criticon”). Πέθανε το 1658, λίγους μήνες μετά την αποφυλάκισή του: είχε καταδικαστεί για την τόλμη της σκέψης του.

Το βιβλίο του Μπαλτάσαρ Γκρασιάν είναι μια συλλογή από χρησμούς, συμβουλές, για την κατάκτηση της φρόνησης του ανθρώπου και της ψυχής του. Λέγεται πως το συγκεκριμένο έργο είναι το πιο πολυμεταφρασμένο μετά τον «Δον Κιχώτη» του Θερβάντες.

Η υφή του βιβλίου του Γκρασιάν είναι σαφώς διδακτική, αφού ο συγγραφέας καταπιάνεται με θεματικές ενότητες που αφορούν τη ζωή κάθε ατόμου σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της. Με κύριο γνώμονα την προσωπική ολοκλήρωση παρατίθενται 300 χρησμοί – συμβουλές προς τον απλό, καθημερινό άνθρωπο, ώστε να μπορέσει να αντέξει τη ροή της ζωής και τα χτυπήματα του κόσμου.

Το κύριο μέρος των χρησμών είναι η στάση του ατόμου απέναντι στους οικείους του και την κοινωνία γενικότερα, ενώ παρουσιάζει διεξόδους για τις στιγμές εκείνες που τα πάντα μοιάζουν θεόρατα και ανυπέρβλητα. Παράλληλα, ωθεί τον άνθρωπο να αναζητά τα λάθη στον ίδιο του τον εαυτό και να ανατρέχει συχνά να βρίσκει πότε και σε ποια σημεία υπερέβη τα όρια που τον οδήγησαν στον δικό του Γολγοθά.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το «Χρησμολόγιο και τέχνη της φρόνησης» επαινέθηκε από τον Σοπενχάουερ και αποτέλεσε τη βάση των έργων του Νίτσε, όπως σημειώνεται στην αρχή του βιβλίου. Κάποιος που γνωρίζει τις φιλοσοφικές θεωρίες των δύο σπουδαίων αντρών, γρήγορα θα αντιληφθεί τους συσχετισμούς.

Τα κείμενα στις πρώτες εκδόσεις δεν είχαν καμία αλληλουχία αναφορικά με τη θεματική τους ενότητα, αλλά ήταν διάσπαρτα και ανακατωμένα. Στην τελευταία έκδοση έγινε μια προσπάθεια να συνδεθούν κάπως οι χρησμοί του Γκρασιάν, όμως, όπως ορθά αναφέρεται στην παρούσα ελληνική έκδοση, κάτι τέτοιο κρίνεται παραπλανητικό, αφού ο ίδιος ο συγγραφέας δεν έδωσε μια τέτοιου τύπου λογική συνοχή στο έργο του.

Το βιβλίο του Μπαλτάσαρ Γκρασιάν είναι ένα εξαιρετικό έργο, μια επιτομή στην ανθρώπινη προσωπικότητα και τις σχέσεις της με οτιδήποτε την αφορά στο χώρο και το χρόνο. Οφείλω να ομολογήσω εν κατακλείδι ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης μου ερχόταν στο μυαλό η φράση του Έσσε : «Όταν μισούμε έναν άνθρωπο, μισούμε στην εικόνα του κάτι που κατοικοεδρεύει μέσα σ’ εμάς τους ίδιους. Ό, τι δεν υπάρχει μέσα σ’ εμάς τους ίδιους δεν μας ταράσσει.»