Η εκδίκηση είναι τέχνη

Απομόνωση των παθών

Ο Ίαν Πήαρς γεννήθηκε το 1955. Σπούδασε στο Wadham College της Οξφόρδης και στο Yale με υποτροφία. Έχει εργαστεί ως δημοσιογράφος, κριτικός τέχνης και σύμβουλος τηλεόρασης. Έχει γράψει πολλά μυθιστορήματα (π.χ. «An Instance of the Fingerpost», «The Dream of Scipio» κ.ά.), μια σειρά αστυνομικών μυθιστορημάτων, ένα βιβλίο ιστορίας της τέχνης, καθώς και πολλά άρθρα πάνω σε καλλιτεχνικά, οικονομικά και ιστορικά θέματα. Σήμερα ζει με την οικογένειά του στην Οξφόρδη.

Το συγκεκριμένο βιβλίο ξεκινάει στις αρχές του εικοστού αιώνα με την άφιξη ενός γνωστού κριτικού τέχνης σ’ ένα χωριό της βορειοδυτικής Γαλλίας, για να συναντήσει έναν παλιό φίλο του, ζωγράφο, που ζει αυτοεξόριστος. Σκοπός της συνάντησης είναι να ζωγραφίσει ο απομονωμένος ζωγράφος το πορτρέτο του σημαίνοντος κριτικού. Η συνύπαρξη των δύο αντρών δημιουργεί εξ αρχής ένταση και αμηχανία. Ο ζωγράφος, ξεκινώντας το προσχέδιο του πορτρέτου, αρχίζει να ξεδιπλώνει την ιστορία των δύο φίλων από την αρχή της γνωριμίας τους. Η αφήγηση γίνεται πλέον υπό το πρίσμα της εμπειρίας και της ώριμης αντίληψης. Θυμάται τα γεγονότα και τα συναισθήματα που κράτησε τότε κρυφά και εκφράζεται άλλοτε θυμωμένος, άλλοτε μειλίχιος, θέτοντας υπό συνεχή σύγκριση τα δύο πρόσωπα. Ο κριτικός, συμβιβαστικός με τα πάντα, κάνοντας προσεκτικές κινήσεις σε κάθε του βήμα, κυνηγάει διακριτικά, αλλά σταθερά τους σκοπούς του. Από την άλλη ο ζωγράφος, κατευθυνόμενος από τα πάθη του και από τη δίψα να εκφραστεί, κινείται διαρκώς μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, ακόμα και όταν αγγίζει την κορυφή, με αποτέλεσμα να μην μπορεί ν’ αντέξει τον καλλιτεχνικό κύκλο του Λονδίνου και να αυτοεξορίζεται στη Γαλλία. Η εκδίκηση του ζωγράφου στο σκληρό κριτικό θα είναι, όπως τον ενημερώνει, να δώσει στο πορτρέτο τη μορφή που ο ίδιος αντικρίζει ως προϊόν της ιδιοσυγκρασίας του αντικειμένου. Όμως, όταν αντιλαμβάνεται την παθητική στάση του φίλου του, ο εκδικούμενος δεν μένει μονάχα στα όρια του πίνακα.            

Ο Ίαν Πήαρς σκηνοθετεί ένα μυθιστόρημα, στηριζόμενος απόλυτα και αποκλειστικά στον κεντρικό του ήρωα. Το δεύτερο πρόσωπο του έργου, ο κριτικός, δεν φαίνεται να μιλάει σε κανένα σημείο του βιβλίου. Ο μονόλογος του ήρωα καταδεικνύει την πολυσχιδή ψυχολογική κατάσταση του απομονωμένου ανθρώπου. Η γλώσσα του κειμένου είναι ιδιαίτερη, μεστή και λιτή, με προτάσεις που χαρακτηρίζουν, αλλά και συμπυκνώνουν το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης. Η τεχνική του μονολόγου προσδίδει στο έργο μια μυστηριώδη και μακάβρια ατμόσφαιρα. Η μη εναλλαγή σκηνικού –όλα διαδραματίζονται στο εργαστήρι του ζωγράφου– δυναμώνει την ένταση της σύγκρουσης και οδηγεί τον αναγνώστη να αναζητήσει μέσα από τους σκοτεινούς δρόμους του μυαλού την τελική έκβαση.

«Το πορτρέτο» είναι ένα ιδανικό ανάγνωσμα για την απομόνωση του ανθρώπου, τα πάθη, την αλήθεια, την εκδίκηση, την πολυτάραχη ανθρώπινη ιδιοσυγκρασία. Η μετάφραση της Παλμύρας Ισμυρίδου διατηρεί ακέραια το ύφος του συγγραφέα και το νόημα του κειμένου.