Ο κόσμος όπως είναι πραγματικά

Πώς λειτουργεί ο κόσμος; Μοιάζει τόσο αυτόδηλο το ερώτημα που η απάντησή του δεν μπορεί να παρά να είναι η εξής: απλώς, δεν λειτουργεί. Κι όμως, ο πολύπλαγκτος Νόαμ Τσόμσκι, ένας διανοητής του κόσμου, δεν περιορίζει τη σκέψη του στο προφανές του πράγματος και με οξύνοια πνεύματος, αναλυτική σκέψη, διαπολιτισμικές συνδηλώσεις, πολιτικές αναφορές που διαπερνούν τους αιώνες και φτάνουν μέχρι το σήμερα, ορίζει τις συντεταγμένες των κυριαρχικών δυνάμεων που κατευθύνουν τις τύχες του κόσμου με πάσα ευκρίνεια.

Η παρούσα έκδοση είναι τέσσερα βιβλία σε corpus ενός και περιλαμβάνουν ομιλίες και συνεντεύξεις που παραχώρησε στο όχι και τόσο μακρινό 1990. Επεξεργασμένο από τον ίδιο, το υλικό των λόγων του όχι μόνο δεν χάνει την αμεσότητα της εγγενούς προφορικότητας, αλλά εμφανίζει έναν διανοούμενο που ξεπερνάει τα κλασικά στεγανά της επιστημοσύνης, καθώς με εύληπτο και άμεσο τρόπο καταφέρνει να διατρυπά με τον λόγο του όλες τις βασικές δομές των εξουσιαστικών μηχανισμών.

Η έκδοση χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, όχι απαραίτητα ξεχωριστά το ένα από το άλλο, ούτε όμως και επικαλυπτόμενα, καθώς κάθε ένα από αυτά μελετά συγκεκριμένες πτυχές της σύγχρονης προβληματικής πάνω στο θέμα της λειτουργίας του κόσμου και όλα μαζί συνδιαμορφώνουν ένα συνολικό «σώμα» παλλόμενων και ενεργητικών σκέψεων.

Στο πρώτο βιβλίο, «Τι πραγματικά θέλει ο Μπάρμπα-Σαμ», ο Τσόμσκι συγκεντρώνει τα πυρά του κατά της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Στο «Οι λίγοι που ευημερούν και οι πολλοί που δυσανασχετούν» εστιάζει στα δεδομένα της σύγχρονης παγκόσμιας οικονομίας, στα «οικονομικά θαύματα» του Τρίτου Κόσμου και στις ρίζες του ρατσισμού. Στα «Μυστικά, ψέματα και δημοκρατία» ξεμπλέκει τα πλοκάμια της CIA, αναπτύσσει τη λογική του θρησκευτικού φονταμενταλισμού και των παγκόσμιων ανισοτήτων. Τέλος, στο «Κοινό καλό» αναφέρεται στον ρόλο των ΜΜΕ, επανακαθορίζει τα ζητήματα της ισότητας, της ελευθερίας και ξεδιαλύνει τους μύθους γύρω από το επονείδιστο χρέος των χωρών του Τρίτου Κόσμου.

Το συμπέρασμα που εξάγεται από τη λεπτομερή, και εν πολλοίς ανάκουστη από τις πνευματικές ελίτ, ανάλυση; Ο κόσμος που οι εταιρείες –σε άμεση συνεργασία με τα καπιταλιστικά κράτη– έχουν συγκροτήσει είναι ένας κόσμος τρομώδης. Πρόκειται για την ευταξία της επιβολής είτε με τη βία, είτε με την οικονομία.

Καίτοι ο Τσόμσκι αναφέρεται σε γεγονότα και καταστάσεις που αναπτύσσονταν τη δεκαετία του ’90, πολλά από αυτά μπορούν να προβληθούν και στο σήμερα. Τούτο καταδεικνύει δύο ζητήματα. Πρώτον, ότι η εις βάθος  ανάλυσή του ξεπερνάει τα τρέχοντα και εισχωρεί στον εσώτατο πυρήνα των πραγματικών διακυβευμάτων που αναπτύσσονται εντός των σύγχρονων κοινωνιών και δεύτερον, ότι τα πραγματικά προβλήματα είναι τόσο καλά ενορχηστρωμένα που εξελίσσονται εν προόδω. Αίφνης, το δυσβάσταχτο δημόσιο χρέος που πριν από 10-15 χρόνια ήταν ένα φορτίο στις πλάτες των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής, τώρα έχει μεταφερθεί εντός της Ευρώπης. Όπως, επίσης, η διόγκωση των χρηματαγορών που στις αρχές του 1990 άρχισαν να δείχνουν τα πρώτα σημάδια επικυριαρχίας τους, τώρα αποτελούν τον πολιορκητικό κριό του μεγάλου και αόρατου κεφαλαίου έναντι ακόμη και της εθνικής κυριαρχίας των ευάλωτων κρατών.

Η ιεραρχική δημοκρατία των ΗΠΑ, η ανάδειξη της Γερμανίας σε νέα ηγεμονία, οι λεόντειες συμβάσεις των μεγάλων εταιρειών και η επιθετική τάση των κεφαλαιαγορών διαμορφώνουν κατά τον Τσόμσκι το πλαίσιο γύρω από το οποίο «οφείλει» να κινείται ο υπόλοιπος κόσμος. Αυτή ακριβώς η παραδοξότητα των ολίγων επί των πολλών είναι που καθορίζει την καπιταλιστική εικόνα του σήμερα και του χθες. Ζητήματα ηθικής, πολιτικής, κουλτούρας, απαγορεύσεων, προπαγάνδας από τα καθεστωτικά ΜΜΕ, ιδεολογημάτων που αναπτύσσονται από τις ελίτ του πνεύματος και των πανεπιστημίων ξεσκεπάζονται, όπως κανείς ξεφλουδίζει ένα κρεμμύδι, από τον Τσόμσκι. Ένθερμος θιασώτης της γενικευμένης δράσης, αλλά υπό έναν σκοπό και με μια προοπτική, ο Αμερικανός καθηγητής το λέει εξαρχής: δεν έχει λύσεις και μαγικό ραβδί. Αυτό που χρειάζεται να κάνει ο σύγχρονος άνθρωπος είναι να ξεφύγει από την παραμορφωτική τάση του για ιδιώτευση και να στρατευτεί σε έναν κοινό αγώνα  που θα περιλαμβάνει όλες τις εκφράσεις του δημόσιου βίου: από την προστασία των μειονοτήτων, την καταπολέμηση των ναρκωτικών έως το ξεσκέπασμα του πέπλου που καλύπτει τις πραγματικές επιδιώξεις των κυβερνήσεων οι οποίες στην πραγματικότητα είναι οικτρά φερέφωνα των μεγάλων εταιρειών.

Τα βιβλία του Τσόμσκι, αλλά και οι καθημερινές παρεμβάσεις του, αποτελούν το εγχειρίδιο του ενεργού πολίτη που δεν δέχεται την πλύση εγκεφάλου αλλά στέκεται με ενεργητικότητα και τόλμη απέναντι στα μεγάλα ζητήματα.

Η μετάφραση ανήκει στη Μαρία-Αριάδνη Αλαβάνου.