Από την διά τού Δελτίου Τύπου παρουσίαση διαβάζουμε:
«Όλη η πολυκύμαντος καλλιτεχνική, κοινωνική και αναθηματική ζωή της μεγάλης μας τραγωδού. Η ταραχώδης εποχή του εθνικού αλληλοσπαραγμού μέσ’ από τα πρόσωπα του θεάτρου της Ομονοίας. Ο τραγικός θάνατος του Ίωνος Δραγούμη», προαναγγέλλει η εφημερίδα Ελεύθερος Άνθρωπος στις 14 Ιανουαρίου 1931, τη δημοσίευση της βιογραφίας της Μαρίκας Κοτοπούλη. Ο Μήτσος Μυράτ μας προσφέρει μια άλλη ματιά, για πολλά γεγονότα της θεατρικής μας ιστορίας, προσφέροντας πληροφορίες άγνωστες εν πολλοίς και ανεκμετάλλευτες από την έρευνα, που στην περίπτωση της Κοτοπούλη δεν έχει προχωρήσει. Πέρα από τον εμφανή θαυμασμό του προς την Κοτοπούλη, ή τη μυθιστορηματική ενίοτε διάσταση της γραφής του, η οποία κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, οι πληροφορίες που παρέχει είναι πολλές και ουσιαστικές για τον κόσμο του θεάτρου, τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα. Τα παρασκήνια του Βασιλικού Θεάτρου, οι πρώτες θιασαρχικές προσπάθειες, οι περιοδείες, επεισόδια και αποδοκιμασίες στήνουν ένα συναρπαστικό σκηνικό με πρωταγωνίστρια τη μεγάλη ντίβα. Παράλληλα, μας προσφέρει πολλές πληροφορίες για άλλους σημαντικούς ηθοποιούς του νεοελληνικού θεάτρου, όπως τον Κωνσταντίνο Σαγιώρ, τον Εδμόνδο Φυρστ, τον Τηλέμαχο Λεπενιώτη, τον Ευτύχιο Βονασέρα και άλλους. Τέλος, μεγάλο μέρος αφορά τη σχέση της Κοτοπούλη με τον Ίωνα Δραγούμη και τη δολοφονία του, με την οποία και κλείνει την αφήγησή του. (Δ. Ν. Μουσμούτης, από τον εκδότη)».
Ο Δ. Ν. Μουσμούτης είναι ένας επίμονος, συστηματικός και παθιασμένος ερευνητής-μελετητής των θεατρικών φαινομένων καταδυόμενος στην ουσία του πολιτισμικού γίγνεσθαι μέσα από την ενδελεχή παρουσίαση των πολιτιστικών αγαθών.
Οι εκφάνσεις του καλλιτεχνικού έργου είναι τόσο λεπταίσθητες, που όταν καταβυθίζεσαι στα επιγενόμενα και εξετάσεις το παρελθόν από ικανή τε και αναγκαία χωροχρονική απόσταση, θαυμάζεις την πολυσχιδή πολυγλωσσία της εκάστοτε πολύχρωμης περιρρέουσας ατμόσφαιρας που μοιάζει με ανθισμένο περιβόλι την Άνοιξη. Όλα τα λουλούδια ανθίζουν, ανεξάρτητα από το όποιο κατεστημένο που επιχειρεί να επιβάλει την κυρίαρχη κουλτούρα, χωρίς ποτέ διαχρονικώς να το επιτυγχάνει. Μόνο στη συγκεκριμένη συγχρονία αναγκάζονται οι επώνυμοι καλλιτέχνες και λογοτέχνες εάν θέλουν να αναγνωριστούν εν ζωή ως πρωτοπόροι και να διαδράσουν με την πραγματικότητα της εποχής τους θα πρέπει να μεταμορφωθούν πρωτεϊκώς…
Παράδειγμα στη σελίδα 137 αυτού του πολυσέλιδου και συνάμα εξαντλητικού τόμου βλέπουμε μία φωτογραφία της οποίας διαβάζουμε τη λεζάντα:
«Η Κοτοπούλη Κασσιανή, στο ομώνυμο δράμα του Αριστείδη Κυριακού, θέατρο Συντάγματος, Ιούλιος, 1907. “Τον ρόλον της Κασσιανής ουδεμία άλλη ηθοποιός μπορούσε να κρατήση, πλην της δεσποινίδος Κοτοπούλη. Διότι κυρίως απαιτούσε δραματικήν υπόκρισιν σπανίαν, αφού ουδόλως βοηθείται η Κασσιανή υπό του συγγραφέως εις την εξωτερίκευσιν διά λόγων των σπαρακτικών αισθημάτων τα οποία από την αρχήν έως το τέλος συγκρούονται εις την ψυχήν της Κασσιανής. Την ψυχικήν αυτήν τρικυμίαν, με σιωπήν ευγλωττοτέραν και σπαρακτικοτέραν, είδαμε να περνά από το πρόσωπον της δεσποινίδος Κοτοπούλη ήτις τοιουτοτρόπως κατόρθωσε να μεταδώση εις το ακροατήριον συγκίνησιν που δεν θα επροκαλούσαν και οι πικρότεροι λόγοι” (Τιμ. Σταθόπουλος, εφ. Ακρόπολις, 28 Ιουλ. 1907, σελ. 1).».
Έργα ξεχασμένα σήμερα λησμονημένων θεατρικών συγγραφέων, επιτυχημένων ενδεχομένως και αρκούντως δοξασμένων στην εποχή τους, «επώνυμων» ή και «διάσημων», συναπαρτίζουν ένα ψηφιδωτό που ιδωμένο από κάποια απόσταση μοιάζει τόσο θελκτικό όσο οι τότε πρωταγωνιστές των ψηφίδων του να μην μπορούσαν και να μην δύνανται να αντιληφθούν. Αυτό είναι το κέρδος και η αισθητική απόλαυση του σημερινού αναγνώστη με τα απαραίτητα ιστοριοδιφικά ενδιαφέροντα, που αντιλαμβάνεται διαφορετικά τη σημερινή μας εποχή μέσα από τον μακροσκοπικό μικρο-μεγεθυντικό φακό μιας κινηματογραφικότητας που διαλανθάνει του κοινού κοντόθωρου βλέμματος.
Ένα άλλο παράδειγμα, για του λόγου το αληθές, αλιεύεται στη σελίδα 293. Διαβάζουμε κάτω από τις φωτογραφίες Βεάκη και Γονίδη:
«Ο δημοφιλής κωμικός Αλέκος Γονίδης (1883-1933), υπήρξε στέλεχος του θιάσου Κοτοπούλη για πολλά χρόνια. Δεξιά: Ο Αιμίλιος Βεάκης (1884- 1951), χαρισματικός ηθοποιός, αναγνωρισμένος ήδη και με επιτυχίες στο ενεργητικό του συνεργάστηκε τη διετία 1915-1916 με την Κοτοπούλη. Για την πρόσληψή του στον θίασο μεσολάβησε ο Γονίδης.».
Ποιος θυμάται τον Γονίδη σήμερα. Και ποιος μορφωμένος θεατράνθρωπος εκτός Ελλάδος γνωρίζει τον μέγιστο Αιμίλιο Βεάκη; Ο αμείλικτος ανακυκλωτήρ-ας του Πανδαμάτορος Χρόνου πταίει…
Οι αφηγηματικές αρετές προσθέτουν στη λογοτεχνικότητα του κατατεθειμένου και τυπωμένου κειμένου μία αρετή: την αρμονική κι αβίαστη, φυσικώς μελωδική ροϊκότητα.
Αυτό είναι ταλέντο, ένα χάρισμα, που ποτέ δεν διδάσκεται επαρκώς (ας με συγχωρέσουν οι εμψυχωτές όλων αυτών των εργαστηρίων δημιουργικής γραφής που λειτουργούν σήμερα παγκοσμίως).
Όσο κι αν εξορίσαμε τους όρους έμπνευση, ταλέντο, χάρισμα… από το σημερινό μετανεωτερικό μας λεξιλόγιο, επειδή ίσως προϋποθέτουν την ύπαρξη μιας «Ανώτερης» Διάστασης (ή και Νοήσεως ακόμα), στην πράξη εξακολουθούν να ισχύουν τα μυστηριώδη παράδοξα φαινομένων που αδυνατούμε να εξηγήσουμε. Και γιατί θα έπρεπε να έχουμε μία επαρκή δικαιολογία για κάθε τι που δεν καταλαβαίνουμε; Ας θυμηθούμε την περίφημη φράση τού σαιξπηρικού Άμλετ: «Υπάρχουν πράγματα σε γη και ουρανό που η φιλοσοφία σας δεν τα φτάνει»…
Μέχρι τότε, μέχρι να αποκτήσουμε εποπτεία των πάντων (βοηθουσών των μηχανών), ας απολαύσουμε αυτό το μυθιστόρημα-ποταμό που έχει τη μορφή επιστημονικού δοκιμίου, με τη δίκαιη αξίωση του μελετήματος.
Απολαύστε το ως επαρκείς αναγνώστες και αναθεωρήστε αυτά που νομίζατε ότι γνωρίζατε για τον προηγούμενο θεατρικό (ημερολογιακό) αιώνα.
