Ένα ανεξιχνίαστο έγκλημα δεν είναι ποτέ μόνο ένα έγκλημα
Για την Κλαούδια Πινιέιρο δεν χρειάζονται συστάσεις. Αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες συγγραφείς κοινωνικού αστυνομικού μυθιστορήματος, όχι μόνο στην Αργεντινή αλλά και διεθνώς, μια δημιουργό που αποτυπώνει εύστοχα τον παλμό της εποχής, κατανοεί τη μεγάλη εικόνα και προχωρά την κοινωνική κριτική σε ουσιαστικό βάθος. Με μια διεισδυτικότητα που ξεφεύγει από τις αναλύσεις του συρμού και διαπερνά όλες τις κρίσιμες κοινωνικές διαστάσεις ‒την ταξική, την έμφυλη, τη θεσμική και την πολιτισμική‒ αναζητά την ουσία των πραγμάτων, φωτίζοντας το σύνολο της κοινωνικής πραγματικότητας και αναδεικνύοντας τους συσχετισμούς που οδηγούν στα φαινόμενα που αναλύει.
Κεντρικό θέμα ενός φαινομενικά κλασικού whodunit είναι η διαφθορά της εξουσίας σε όλες της τις εκφάνσεις: διαιώνιση της ταξικής ανισότητας με κάθε αθέμιτο τρόπο, διαπλοκή μέσων ενημέρωσης με κεφάλαιο και πολιτική εξουσία, ομερτά της ισχύος και βαθιά υποκρισία. Σε μια πλοκή που τα θύματα είναι περισσότερα από τα αυτά που φαίνονται εκ πρώτης όψεως, η συγγραφέας άλλοτε με ειρωνεία, άλλοτε με πικρία, άλλοτε με δριμύτητα, πάντοτε όμως με τη σαφήνεια και την ευθύτητα που τη χαρακτηρίζει, καταδεικνύει πως, σε έναν κόσμο όπου η ισχύς αυτοαναπαράγεται («ένα ατιμώρητο έγκλημα είναι πάντα κάτι παραπάνω από ένα έγκλημα»), η παραβατικότητα δεν είναι ποτέ ατομική πράξη αλλά σύμπτωμα ενός συστήματος σαθρού εκ θεμελίων.
Ηρωίδα του έργου δεν θα μπορούσε παρά να είναι μία γυναίκα: η Μπέτυ Μπου ή, κατά μυθιστορηματικόν κόσμον Νούριτ Ίσκαρ, μια πάλαι ποτέ διάσημη συγγραφέας ιστοριών εγκλήματος που καλείται να καλύψει έναν φόνο ως χρονικογράφος στην εφημερίδα του πρώην εραστή της. Η τριβή με το αντικείμενο, η παρατηρητικότητα και οι αναλυτικές της ικανότητες την οδηγούν από τη θέση της παρατηρήτριας σε εκείνη μίας εκ των εξιχνιαστών του εγκλήματος.
Εδώ η ταλαντούχα Πινιέιρο πλάθει έναν από τους πιο σύνθετους και ενδιαφέροντες σύγχρονους γυναικείους χαρακτήρες της αστυνομικής λογοτεχνίας. Η πρωταγωνίστρια είναι μια γυναίκα μέσης ηλικίας, σε ένα μεταβατικό στάδιο όχι μόνο ηλικιακά, αλλά και υπαρξιακά. Έχει υπάρξει επιτυχημένη κι έχει βρεθεί στην αφάνεια εξ αιτίας της μιας ευάλωτης στιγμής στη ζωή της. Αναγνωρίζει τα λάθη και τις αδυναμίες της και επιδιώκει να πορευτεί με αυτά και παρά αυτά. Είναι το ίδιο δυναμική όσο και τρωτή, περιφρουρώντας την πολύτιμη ανεξαρτησία της, χωρίς να αποκηρύσσει την ανάγκη της για ουσιαστική ανθρώπινη επαφή.
Στην Πινιέιρο δίνεται μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία να στηλιτεύσει τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα εις βάρος των γυναικών, να μιλήσει χωρίς ταμπού για την περιεμμηνόπαυση, να περιγράψει τις πολλές εκφάνσεις της γυναικείας υπόστασης, να εξυμνήσει τη γυναικεία φιλία και να φέρει στο προσκήνιο το αμείλικτο ερώτημα πώς είναι δυνατόν γυναίκες ευφυείς και ανεξάρτητες να πέφτουν θύματα χειριστικών ανδρών. Το γεγονός ότι κράτησε ως τίτλο του έργου το παρωνύμιο της ηρωίδας το οποίο είναι το όνομα ενός καρτούν, που θα μπορούσε να θεωρείται υποτιμητικό, υπηρετεί τον τριπλό σκοπό, της ανάδειξης της προσωπικότητας της πρωταγωνίστριας που διαψεύδει όσους δεν είδαν τις πραγματικές της ικανότητες, της ευκολίας με την οποία η γυναικεία ταυτότητα αναπλάθεται από την ανδρική εξουσία και, τέλος, της επινόησης εικόνων και πλαστών συμπαραδηλώσεων σε ένα μιντιακό περιβάλλον, εθισμένο ούτως ή άλλως στην αυθαίρετη κατασκευή εντυπώσεων.
Το ύφος της είναι καθαρό, ζωντανό, με προσέγγιση που θυμίζει κινηματογραφική ταινία, δημιουργώντας μια διαρκή αίσθηση ότι κάτι κρύβεται κάτω από την επιφάνεια. Οι διάλογοι είναι σημαντικό στοιχείο της αφήγησης, λειτουργώντας ως κινητήριος δύναμη της ιστορίας και προσδίδοντας αμεσότητα. Το τέλος απέχει αρκετά από τη συνήθη σκληρότητα των έργων της Πινιέιρο και προσφέρει λύτρωση και μια μικρή ελπίδα, που έρχεται σε αντίθεση με την υποβόσκουσα αίσθηση ματαιότητας που κυριαρχεί στο βιβλίο.
Η Μπέτυ Μπου δεν είναι απλά ένα ακόμα νουάρ με δόσεις «κοινωνικού» ρομαντισμού, αλλά ένα μυθιστόρημα που ξεγυμνώνει με οξυδέρκεια τις ανθρώπινες αδυναμίες και τη σκοτεινή πραγματικότητα πίσω από τις φαινομενικά απλοϊκές ιστορίες μυστηρίου.
