Οι τύψεις φαντάσματα του μυαλού

Όταν πήρα στα χέρια μου το βιβλίο του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα Στιούαρτ Νέβιλ, αναρωτιόμουν πόσο καλό μπορεί να ήταν ώστε να λάβει το βραβείο των Los Angeles Times για το καλύτερο αστυνομικό μυθιστόρημα και να οδηγήσει τον Τζέιμς Έλροϊ να πει ότι είναι το καλύτερο βιβλίο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα που είχε διαβάσει εδώ και χρόνια. Όταν τέλειωσα το βιβλίο, είχα μια ένσταση και μια διαπίστωση: πιθανόν θα απέφευγα να χρησιμοποιήσω τον όρο «αστυνομικό» για να περιγράψω το μυθιστόρημα και σίγουρα ήταν ένα από τα πιο δυνατά βιβλία που έχω διαβάσει τελευταία.

Στο Μπέλφαστ του 2005, ο Τζέρι Φέγκαν, πρώην μαχητής του IRA, αφού εξέτισε ποινή κάθειρξης δώδεκα χρόνων, έχει απομακρυνθεί από ό,τι τον συνδέει με το παρελθόν του. Βρίσκει καταφύγιο στο ποτό και συνομιλεί με… δώδεκα φαντάσματα παλαιών θυμάτων του, θύματα που εκτέλεσε ακολουθώντας τις εντολές των ανωτέρων του. Τα φαντάσματα βρίσκονται σχεδόν συνέχεια μαζί του, βαδίζουν ανάμεσα στους ζωντανούς και του υποδεικνύουν το μοναδικό τρόπο να εξιλεωθεί και να τα διώξει μακριά του: πρέπει να τιμωρήσει όσους ευθύνονται για το θάνατό τους. Ο Τζέρι αρχίζει να δολοφονεί όσους διέταξαν ή συνέβαλαν στο θάνατο αυτών των αθώων ανθρώπων και κάθε φορά που σκοτώνει κάποιον, ένα φάντασμα εξαφανίζεται, αφού αποδίδεται δικαιοσύνη. Οι φόνοι, όμως, αυτοί απειλούν να τινάξουν στον αέρα την εύθραυστη ειρήνη που υπάρχει στη Βόρειο Ιρλανδία. Ο Τζέρι, όμως, είναι αποφασισμένος να ξεφορτωθεί τις σκιές που τον στοιχειώνουν.

Το μυθιστόρημα αναπτύσσεται μέσα από τριτοπρόσωπη, γραμμική αφήγηση. Ο Τζέρι είναι το κυρίαρχο δρων πρόσωπο: συνομιλεί με τα φαντάσματα, με τους ζωντανούς, αναλογίζεται τα εγκλήματά του και προσπαθεί να προστατέψει τη Μαρί και την κόρη της. Η Μαρί είναι η ανιψιά του πρώτου θύματος του Τζέρι και τώρα που ο θείος της δεν υπάρχει, όσοι τη μισούν θέλουν να τη διώξουν. Ο λόγος είναι ότι είχε παντρευτεί έναν αστυνομικό, γεγονός που ισοδυναμεί με προδοσία για τους δικούς της. Στην προσπάθειά τους να εντοπίσουν τον Τζέρι, οι παλιοί του συναγωνιστές χρησιμοποιούν τη Μαρί, αλλά δεν υπολογίζουν την αποφασιστικότητά του. Ανέφερα πριν ότι το ο Τζέρι είναι το κυρίαρχο δρων πρόσωπο, κι αυτό γιατί οι πραγματικοί πρωταγωνιστές του βιβλίου είναι τα φαντάσματα, τα αθώα θύματα ενός τυφλού τρομοκρατικού πολέμου. Βρίσκονται δίπλα του, μέσα του και είναι οργισμένα, διψασμένα για εκδίκηση. Δεν γνωρίζουν τον οίκτο και το έλεος, αφού το μόνο που αναζητούν είναι η απόλυτη δικαιοσύνη. Είναι οι τύψεις και η συνείδηση του Τζέρι. Είναι η άναρθρη κραυγή όλων των θυμάτων τρομοκρατίας.

Το μυθιστόρημα δεν είναι αστυνομικό με τη στενή έννοια του όρου: ξέρουμε από την αρχή ποιος είναι ο δολοφόνος και πώς συνδέονται τα θύματα μεταξύ τους. Η αγωνία του αναγνώστη περιορίζεται στο αν θα καταφέρει ο Τζέρι να ολοκληρώσει αυτό που ξεκίνησε. Το κέντρο βάρους βρίσκεται στο ψυχολογικό επίπεδο των τύψεων, με αρκετές, βέβαια, υπόνοιες για τους πολιτικούς ηγέτες και των δυο πλευρών και τα συμφέροντα που εξυπηρετούν. «Τα φαντάσματα του Μπέλφαστ» είναι ένα βιβλίο που σε προκαλεί να το τελειώσεις, έχεις την ανάγκη να δεις την κατάληξη, σα να εξαρτάται η δική σου κάθαρση από το τέλος της ιστορίας.