Το αλλόκοτο ως στοιχείο της καθημερινότητας
Οι πιο χαρακτηριστικές ιστορίες ψυχολογικού τρόμου της Αμερικανίδας συγγραφέως Shirley Jackson (1916-1965), πρωτοπόρου της σύγχρονης γυναικείας γραφής και σημαντικής (και βραβευμένης) εκπροσώπου του γοτθικού τρόμου, συγκεντρώνονται σε μια εξαιρετική συλλογή στην παρούσα έκδοση, προς απόλαυση όσων αγαπούν το είδος. Κι αν δεν έχετε διαβάσει τα έργα της, σίγουρα έχετε ακούσει ή ακόμα καλύτερα παρακολουθήσει, την επιτυχημένη σειρά The Haunting of Hill House, βασισμένη στο ομώνυμο μπεστ σέλερ μυθιστόρημά της.
Οι ήρωες και οι ηρωίδες των ιστοριών της, ενταγμένοι εκ πρώτης όψεως στη συνήθη καθημερινότητα της αστικής ζωής ή στους αργούς ρυθμούς μιας επαρχιακής πόλης, «ξεφεύγουν» άθελά τους (ή υποσυνείδητα) από την πεπατημένη και βρίσκονται σε μια παράλληλη πραγματικότητα που ξεκινά από το παράδοξο και φτάνει στον καθαρό τρόμο: απειλητικοί ξένοι τους προσεγγίζουν, υπερφυσικές παρουσίες αναστατώνουν τη ζωή τους, άνθρωποι που μέχρι χθες γνώριζαν καλά, αρχίζουν να συμπεριφέρονται αλλόκοτα, και δεν λείπουν και τα κλασικά στοιχειωμένα αντικείμενα… Σε ορισμένες από τις ιστορίες, οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές μοιάζουν να μεταλλάσσονται σε μια καινούργια προσωπικότητα ή αποκαλύπτουν τα σκοτεινά βάθη του νου τους στους έντρομους οικείους τους…
Η αφήγηση έχει μία δύναμη που δεν χρειάζεται εντυπωσιακά συγγραφικά ευρήματα και ιδιαίτερες τεχνικές για να επιτύχει τον σκοπό της: να εγκλωβίσει τον αναγνώστη στον κόσμο του κάθε διηγήματος, να παρασυρθεί και εκείνος από τη ροή των γεγονότων και να βρεθεί αντιμέτωπος με τα ερωτηματικά ενός συνήθως ανοιχτού τέλους: Τι πραγματικά συνέβη; Αυτό το ερωτηματικό στο τέλος, όμως, σε τίποτα δεν μειώνει ούτε την αγωνία ούτε τον φόβο που αριστοτεχνικά και σταδιακά, σε μικρές δόσεις, καλλιεργεί η συγγραφέας στον αναγνώστη για να τον φέρει στο σημείο, στις καλύτερες εκ των ιστοριών της, να κλείσει το βιβλίο και να αναλογιστεί για λίγο αυτό που μόλις διάβασε, ήτοι μια ιστορία τρόμου της καθημερινής ζωής που θα μπορούσε να συμβεί σε όλους… Γιατί το παράδοξο, το αλλόκοτο, το υπερφυσικό, περνά ξυστά δίπλα μας και είναι θέμα τύχης (ή ιδιοσυγκρασίας;) να κοιτάξουμε λίγο παραπάνω αυτό που δεν θα έπρεπε κανονικά να δούμε…
Κατά τη δική μου εκτίμηση, στην παρούσα συλλογή υπάρχουν τρεις αριστουργηματικές ιστορίες: Η ομώνυμη του βασικού τίτλου «Λοταρία», όπου μια συνηθισμένη μέρα σε ένα χωριό καταλήγει σε μια αιματοβαμμένη πράξη καθαρόαιμου λαογραφικού τρόμου, «Η πιθανότητα του κακού», μια άψογη απόδοση της κοινοτοπίας του κακού και των πράξεών σε μια ειδυλλιακή μικρή πόλη και η αγαπημένη μου «Ο Αποστάτης» (αν και έχω μια αντίρρηση με την απόδοση του τίτλου στα ελληνικά), όπου η Shirley Jackson κάνει αυτό στο οποίο είναι αφοσιωμένη ως γυναίκα συγγραφέας: χρησιμοποιεί τη γυναικεία ταυτότητα ως κοινωνικό ρόλο, στη συγκεκριμένη ιστορία μία μητέρα και νοικοκυρά που φροντίζει τους πάντες στο σπίτι, για να καταγγείλει την καταπίεση του «θηλυκού» που πρέπει να είναι υποταγμένο, αλλιώς κινδυνεύει ακόμα και η ζωή του, από εκείνους που ισχυρίζονται ότι το «αγαπούν». Δεν πρόκειται για φεμινιστικό μανιφέστο, αλλά για μια συγκινητική αλληγορία της κοινωνικής μοίρας των γυναικών που μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες ήταν ο κανόνας, και ακόμα και σήμερα δυστυχώς δεν έχει εκλείψει ως αντίληψη και συμπεριφορά, όπως αποδεικνύουν οι γυναικοκτονίες. Προσωπικά, δεν μπόρεσα να συγκρατήσω τα δάκρυά μου στο τέλος αυτού του διηγήματος…
Κλείνοντας, θα πρέπει να επισημάνω την πολύ καλή μετάφραση του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη, συγγραφέα ενός εκ των καλύτερων ελληνικών βιβλίων τρόμου, Παγανιστικές δοξασίες της θεσσαλικής επαρχίας, που συμβάλλει κατά πολύ στην απόλαυση της ανάγνωσης.
