Η δυστοπία της υποταγής

Ο ‘Ετρε μεγάλωσε στη Χώρα με το Βουνό στην Άκρη-Πράσινη Κοιλάδα. Με αποφασιστικά βήματα ανεβαίνει τα σκαλιά της κοινωνικής πυραμίδας της χώρας του. Τη βραδιά που μαθαίνει ότι θα αναλάβει τη θέση του προϊσταμένου, ανοίγει το μικρό μπλε τετράδιο που του κληροδότησε η γιαγιά του προστάζοντάς τον να το κρύψει προσεχτικά από τις αρχές. Η πρώτη αντίδραση στα όσα διαβάζει είναι ότι πρόκειται για ψέματα, όμως ο έξυπνος νεαρός δεν αργεί να αντιληφθεί την αλήθεια: το μικρό μπλε τετράδιο καταγράφει τα γεγονότα που οδήγησαν εκατό χρόνια πριν στη διχοτόμηση του νησιού/κράτους με το όνομα Χώρα με το Βουνό στη Μέση.  Το βουνό χώριζε γεωγραφικά την Πράσινη από την Καφέ Κοιλάδα, αλλά ουσιαστικά επρόκειτο για έναν ταξικό και πολιτικό διαχωρισμό που αναπόφευκτα οδήγησε σε εντάσεις και αιματηρές καταστολές που δημιούργησαν δύο εχθρικές χώρες. Η αλήθεια είναι μεγάλο βάρος για τον Έτρε, τον αρρωσταίνει σωματικά και ψυχικά, αλλά η γνωριμία του στην ουδέτερη ζώνη με την Πελήνα, μια κοπέλα από την Καφέ Κοιλάδα, τον οδηγεί στην απόλυτη αμφισβήτηση όσων θεωρούσε σημαντικά και θα τον οδηγήσει σε έναν δρόμο χωρίς επιστροφή.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη: το πρώτο είναι η αφήγηση που περιλαμβάνεται στο μικρό μπλε τετράδιο και ιστορεί τα γεγονότα που οδήγησαν στη δημιουργία των δύο χωρών. Το δεύτερο μέρος, το μυθιστορηματικό παρόν, δείχνει τις συνέπειες των όσων συνέβησαν εκατό χρόνια πριν: δύο χώρες που χωρίζονται από ένα βουνό και από τις εντελώς αντίθετες νοοτροπίες τους. Στην πλευρά που γεννήθηκε ο Έτρε, ο υλισμός, ο ανταγωνισμός και η ισχύς του πλούσιου κυριαρχούν. Στην πλευρά που γεννήθηκε η Πελήνα, ένα ιδιόμορφο θεοκρατικό σύστημα στοχεύει στην ομοιογενοποίηση του πληθυσμού και στον απόλυτο έλεγχό του μέσα από τον φόβο της αμαρτίας. Και στις δύο χώρες η επικοινωνία με τους γείτονες είναι ένα επικίνδυνο έγκλημα που τιμωρείται.

Δύο διαφορετικές κοινωνίες, με εντελώς αντίθετες νοοτροπίες προχωρούν στην εγκαθίδρυση απολυταρχικών καθεστώτων μέσω του ίδιου μέσου, της προπαγάνδας. Οι κάτοικοι των δύο χωρών υφίστανται μια συνεχή πλύση εγκεφάλου τόσο σχετικά με αυτό που είναι κοινωνικά αποδεκτό όσο και για τον κίνδυνο που αποτελεί για τον πληθυσμό η συναναστροφή -έστω και τυχαία- με τον «εχθρό». Και καθώς τα τεκμήρια του παρελθόντος έχουν καταστραφεί, δεν υπάρχει λόγος για τους κατοίκους να αμφισβητήσουν τη «σοφία» των αρχών. Για αυτόν τον λόγο το μικρό μπλε τετράδιο αποτελεί μια βόμβα στα χέρια του Έτρε.

Η συγγραφέας αποδίδει πολύ γλαφυρά την εσωτερική πάλη του Έτρε, την αναποφασιστικότητά του και τη σταδιακή απέχθειά του για όσα για χρόνια θεωρούσε δεδομένα. Η ερωτική ιστορία του με την Πελήνα αποτελεί την αφορμή και όχι την αιτία να αναζητήσει τον δρόμο για την ελευθερία και τη διαδρομή προς μια κοινωνία που δεν χειραγωγεί μέσω της παραπλάνησης τους πολίτες της.

Η Μαρία Καρβουνίδου Ράσμουσεν στο πρώτο της μυθιστόρημα δημιουργεί δύο τρομακτικές κοινωνίες απόλυτης υποσυνείδητης υποταγής και ελέγχου, στα πρότυπα των κλασικών του είδους και με λόγο άμεσο παρουσιάζει κοινότητες άβουλες, βολεμένες στη ρουτίνα που κάποιος άλλος τους όρισε, χωρίς ούτε μια περίπτωση εναντίωσης. Γρήγορο, χωρίς πλατειασμούς, το μυθιστόρημα οδηγείται στην κορύφωσή του στις τελευταίες σελίδες, έχει ένα ανατρεπτικό τέλος (που πιθανόν να ξαφνιάσει ορισμένους αναγνώστες, αλλά που συμβαδίζει με τη συνολικότερη οπτική που έχει επιλέξει η συγγραφέας) και αποτελεί ένα ανάγνωσμα που αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε παραλληλισμούς και προβληματισμούς.