Από την ουτοπία της ισότητας στη δυστοπία της υποταγής

Το Εμείς του Γεβγκένι Ζαμιάτιν είναι ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της επιστημονικής φαντασίας, ένα κείμενο που άσκησε μεγάλη επίδραση στους μεταγενέστερους συγγραφείς του είδους σε μεγάλο βαθμό. Η ‘Αιν Ραντ, ο Άλντους Χάξλεϊ (αν και το αρνήθηκε σθεναρά), ο Τζορτζ Όργουελ και η Ούρσουλα Λε Γκεν είναι ορισμένοι συγγραφείς που επηρεάστηκαν από το μυθιστόρημα του Ζαμιάτιν, το οποίο γράφτηκε την περίοδο 1920-1921, αλλά η έκδοσή του απαγορεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση. Το 1924 μεταφράστηκε στα αγγλικά, ενώ κυκλοφόρησε στα ρωσικά για πρώτη φορά το 1952 στη Νέα Υόρκη. Χρειάστηκε να περάσουν ακόμα τριάντα έξι χρόνια για να εκδοθεί στην πατρίδα του συγγραφέα το 1988. Ο Ζαμιάτιν, ο οποίος είχε εγκαταλείψει την πατρίδα του χάρη σε παρέμβαση του Μάξιμ Γκόρκι το 1931, δεν είδε ποτέ το βιβλίο του να κυκλοφορεί στη μητρική του γλώσσα αφού πέθανε στο Παρίσι το 1937.

Η υπόθεση τοποθετείται στο πολύ μακρινό μέλλον στο παντοδύναμο Μονοκράτος, όπου όλα λειτουργούν με βάση την αυστηρή μαθηματική λογική. Ο μεγάλος Ευεργέτης και οι Φύλακές του γνωρίζουν καλά ότι η ευτυχία μπορεί να προσδιοριστεί επιστημονικά και γι’ αυτό τον λόγο έχουν δημιουργήσει έναν απόλυτα διάφανο κόσμο. Το Μονοκράτος έχει χτίσει το Πράσινο Τείχος που το χωρίζει από τον πρωτόγονο κόσμο, τα σπίτια δεν έχουν τοίχους αλλά μόνο γυαλί και όλες οι δραστηριότητες (ακόμα και οι αυστηρά προσωπικές) καθορίζονται από τον Ωρολόγιο Πίνακα, ενώ οι άνθρωποι δεν έχουν πλέον ονόματα, αλλά μόνο αριθμούς και ιδιότητες. Ο Δ-503 είναι ο Κατασκευαστής του ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΟΣ, του διαστημικού οχήματος που θα μεταφέρει το ευεργετικό δώρο της λογικής στα υπόλοιπα όντα που ενδεχομένως να ζουν ακόμα σε αυτή την επικίνδυνη κατάσταση που ονομάζεται Ελευθερία. Το μυθιστόρημα είναι ουσιαστικά οι ημερολογιακές καταχωρήσεις του Κατασκευαστή, οι οποίες θα ταξιδέψουν με το διαστημικό όχημα σε άγνωστους κόσμους για να διαδώσουν τις αρετές του Μονοκράτους. Όλα αλλάζουν όμως όταν ο Δ-503 γνωρίζει την Ι-330 και όλα όσα γνωρίζει για το κοινωνικό σύστημα και τον ανθρώπινο ψυχισμό αμφισβητούνται.

Το μυθιστόρημα αποτελείται από 40 ημερολογιακές καταχωρήσεις, η πορεία των οποίων είναι ένα παράθυρο στην οδυνηρή εξέλιξη του ψυχισμού του, της θαμμένης ψυχής του, από το ανώνυμο άτομο, το χωρίς βούληση και επιθυμίες γρανάζι του κοινωνικού μηχανισμού, στον ταραγμένο άνθρωπο που ανακαλύπτει ότι διαθέτει ψυχή και συναισθήματα, τα οποία, όταν κάνουν την αιφνίδια εμφάνισή τους εξαιτίας της γνωριμίας του με την Ι-330, διαταράσσουν την ισορροπία του και τον ωθούν στην αμφισβήτηση της αξίας της μαθηματικής λογικής που εξουσιάζει τη ζωή του Μονοκράτους. Η καυστική σάτιρα της θεωρίας που προάγει την επικράτηση της επιστήμης ως εχέγγυο της ευτυχίας ‒με την ταυτόχρονη εξάλειψη της Ελευθερίας, αφού είναι έννοια αντίθετη της ευτυχίας‒, συνδυασμένη με την αγωνία του συγγραφέα για την επικράτηση ολοκληρωτικών καθεστώτων, τα οποία όχι μόνο θα καταφέρουν να επιβληθούν στον πληθυσμό αλλά και να ελέγξουν τον ψυχισμό του, καθιστούν το μυθιστόρημα επώδυνα επίκαιρο και τρομακτικό.

Η παρούσα έκδοση αποτελεί νέα μετάφραση από τα ρωσικά από τη Σοφία Αυγερινού, η οποία παραθέτει χρήσιμες υποσημειώσεις. Τα επιλεγόμενα που συνοδεύουν το μυθιστόρημα, ένα κείμενο της Ούρσουλα Λε Γκεν που εστιάζει στη λογοκρισία και η κριτική του Τζορτζ Όργουελ, αποδεικνύουν την επίδρασή του στο είδος της επιστημονικής φαντασίας.