Μία ιστορία φαντασμάτων

Τα πολυσέλιδα μυθιστορήματα της Elizabeth Gaskell αποτελούν μία απεικόνιση της ζωής στη βικτωριανή Αγγλία, μεταφέρουν στον αναγνώστη τους προβληματισμούς της συγγραφέως για τη συνεχώς μεταβαλλόμενη κοινωνία της εποχής της και αγγίζουν ζητήματα φύλου και τάξης. Η Gaskell αγάπησε ιδιαίτερα και τη μικρή φόρμα και είναι κυρίως στα διηγήματά της που θα πειραματιστεί με τα είδη και το ύφος. Στο χριστουγεννιάτικο τεύχος του 1852 του περιοδικού Household Words του Charles Dickens δημοσιεύει το διήγημα «Η ιστορία της παραμάνας» προσθέτοντας τον υπότιτλο «Μία ιστορία φαντασμάτων για τα Χριστούγεννα» και βρίσκει την ευκαιρία να πειραματιστεί με τον γοτθικό τρόμο.

Μία νεαρή παραμάνα βρίσκεται υπεύθυνη για ένα τρίχρονο κοριτσάκι, τη γλυκύτατη Ρόζαμοντ, όταν οι γονείς της πεθαίνουν ξαφνικά. Οι συγγενείς του κοριτσιού στέλνουν τις δυο τους να ζήσουν στο Αρχοντικό των Φέρνιβολ, το οποίο κατοικεί η ηλικιωμένη Δεσποινίς Φέρνιβολ και η, επίσης ηλικιωμένη, συντροφιά της, η κυρία Σταρκ. Η καθημερινότητα των ενοίκων περιορίζεται στη δυτική πτέρυγα του αρχοντικού, καθώς η ανατολική είναι κλειδωμένη και μη επισκέψιμη. Η ‘Εστερ, η νεαρή παραμάνα, και η Ρόζαμοντ βρίσκουν τους ρυθμούς τους στο νέο τους σπιτικό, όλοι λατρεύουν το μικρό κορίτσι και η ζωή τους κυλά ήρεμα. Όμως, τα κρύα βράδια του χειμώνα σύντομα φτάνουν και μαζί τους έρχεται και μια μυστηριώδης μουσική από το χαλασμένο εκκλησιαστικό όργανο που βρίσκεται σε κεντρικό σημείο του αρχοντικού. Λίγες μέρες αργότερα η Ρόζαμοντ χάνεται στις παγωμένες ερημιές ακολουθώντας ένα μυστηριώδες κορίτσι που την καλεί επίμονα. Η ‘Εστερ αντιλαμβάνεται ότι το αρχοντικό και οι ένοικοί του κρύβουν ένα τρομαχτικό μυστικό που θέτει τη ζωή της Ρόζαμοντ σε κίνδυνο.

Χρησιμοποιώντας μια στέρεη και αυθεντική αφηγηματική φωνή, αυτή της παραμάνας, η συγγραφέας χτίζει σταδιακά τον τρόμο στην ιστορία της: το κρύο και σκοτεινό αρχοντικό των Φέρνιβoλ μετατρέπεται σιγά σιγά σε έναν επικίνδυνο τόπο για την παραμάνα και την προστατευόμενή της. Η ‘Εστερ καταλαβαίνει ότι εάν θέλει να προστατέψει το μικρό κορίτσι πρέπει να μάθει τι έχει συμβεί, ποιος μπορεί, δηλαδή, να είναι ο λόγος που τα φαντάσματα γυρεύουν τον χαμό ενός παιδιού.

Δεν πρέπει φυσικά να αγνοήσουμε ότι ο γοτθικός τρόμος με όλα του τα  βασικά χαρακτηριστικά (απομονωμένος τόπος, περίεργοι θόρυβοι και ήχοι, αντίξοες καιρικές συνθήκες, καλά κρυμμένα μυστικά) είναι μόνο το πρώτο επίπεδο της ιστορίας. Πίσω από αυτό κρύβεται ο προβληματισμός της Gaskell  για την ανίσχυρη θέση της γυναίκας, την απόλυτη εξουσία του πατέρα, την υποταγή στις επιταγές της κοινωνικής τάξης. Η εξουσία των φαντασμάτων στο αφηγηματικό παρόν ενισχύει την εικόνα της αδικίας και του εγκλήματος που διαπράχθηκε για χάρη του κοινωνικού φαίνεσθαι.

Το διήγημα της Gaskell είναι η απόδειξη ότι η μικρή φόρμα, το διήγημα μπορεί να συνδυάσει διαφορετικών ειδών θέματα χωρίς να χάσει ίχνος από την απόλαυση που μπορεί να προσφέρει. Και το συγκεκριμένο διήγημα είναι απολαυστικότατο και εξαιρετικά μεταφρασμένο από τη Μαργαρίτα Ζαχαριάδου.