Παρελθόν και παρόν συγκρούονται σε ένα μικροσκοπικό νησί

Μπορεί ένας άνθρωπος να ταυτιστεί με ή ακόμα και να μετατραπεί σε ένα κομμάτι γης; Ναι, λέει η Νοτιοαφρικανή συγγραφέας Karen Jennings στο μυθιστόρημά της Ένα νησί που ήταν υποψήφιο για το βραβείο Booker το 2021. Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας, ο ηλικιωμένος Σάμιουελ, έχει γίνει πλέον ένα με το νησί που τον φιλοξενεί τα τελευταία 20 χρόνια και στο οποίο είναι ο μοναδικός κάτοικος, ο φαροφύλακας. Και η ιστορία της ζωής του σίγουρα μπορεί να προσφέρει στον αναγνώστη τους λόγους αυτής της ταύτισης με ένα κομμάτι γης που δεν του ανήκει καν.

Σε μια ανώνυμη αφρικανική χώρα, ο νεαρός τότε Σάμιουελ και η οικογένειά του διώχνονται βίαια από τη γη τους από αποικιοκρατικές δυνάμεις που έχουν έρθει να εκμεταλλευτούν τον τόπο. Η φτώχεια στην πόλη που θα καταφύγουν τον οδηγεί στη ζητιανιά και τον πατέρα του στον αγώνα για την ανεξαρτησία της χώρας. Και όταν η πολυπόθητη ανεξαρτησία έρχεται, η δικτατορία δεν αργεί να κάνει την εμφάνισή της. Η δική του –διστακτική η αλήθεια είναι– εμπλοκή στην αντίσταση κατά του δικτάτορα θα τον οδηγήσει για 23 χρόνια στη φυλακή. Η έξοδός του από τη φυλακή συνοδεύεται από τη συνειδητοποίηση ότι δεν αναγνωρίζει πλέον την πατρίδα του, ενώ ταυτόχρονα η εναπομείνασα οικογένειά του δεν τον θέλει κοντά της. Η δουλειά του φαροφύλακα σε ένα απομονωμένο νησάκι γίνεται σανίδα σωτηρίας και μέσα στα σχεδόν 20 χρόνια που βρίσκεται σε αυτό η ζωή του βασίζεται στη ρουτίνα αυτού του μικρού κομματιού γης. Όταν μια μέρα αντικρίζει ένα πτώμα στην ακτή, δεν ξαφνιάζεται∙ δεν είναι το πρώτο που του φέρνει η θάλασσα ούτε το πρώτο που θα αναγκαστεί να θάψει. Όμως συνειδητοποιεί ότι δεν πρόκειται για πτώμα, ο άντρας ακόμα αναπνέει και ο Σάμιουελ, με πολύ κόπο, τον μεταφέρει στο σπίτι του και τον φροντίζει. Δεν μπορεί, όμως, να συνεννοηθεί μαζί του, δεν μιλούν την ίδια γλώσσα. Η παρουσία του είναι ταυτόχρονα απειλητική –ποιος είναι πραγματικά αυτός ο άντρας; Ένας ακόμα άτυχος μετανάστης ή ένας επικίνδυνος κακοποιός;– και οδυνηρή, αφού φέρνει στην επιφάνεια γεγονότα και ενέργειες που ο Σάμιουελ είχε θάψει για χρόνια.

Η Jennings χτίζει την αφήγησή της μέσα σε τέσσερις μέρες. Μέσα σε αυτές τις μέρες το παρόν και το παρελθόν του Σάμιουελ θα διεκδικήσουν τον χώρο που τους αναλογεί στην ένοχη συνείδησή του, θα του υπενθυμίσουν τα λάθη του και τις προδοσίες του. Ο ξένος είναι πιθανόν η ευκαιρία του να εξιλεωθεί (γι’ αυτό άλλωστε δεν τον παραδίδει στη βάρκα που του φέρνει τις προμήθειες ως οφείλει). Είναι, όμως, και μια εισβολή στη γη που έχει επιλέξει για πατρίδα, στο νησάκι που έχει γίνει προέκταση του εαυτού του. Αυτά τα δύο αντικρουόμενα συναισθήματα οδηγούν τον ηλικιωμένο άντρα σε έναν χορό παραισθήσεων και αμφιβολιών, τον σπρώχνουν στα όριά του. Το μυθιστόρημα είναι ουσιαστικά μια μελέτη χαρακτήρα, όλα είναι δοσμένα από την οπτική του Σάμιουελ και περιστρέφονται γύρω από τον ψυχικό του κόσμο και τις αντιδράσεις του. Παράλληλα, η συγγραφέας ασκεί σκληρή κριτική στην πορεία πολλών αφρικανικών χωρών, στην ιστορία της αιώνιας εκμετάλλευσης του πληθυσμού από εξωτερικούς (αποικιοκρατικές δυνάμεις) και εσωτερικούς εχθρούς (διεφθαρμένα καθεστώτα, δικτατορίες). Και επιλέγει για πρωταγωνιστή και σχολιαστή αυτής της ταραχώδους πορείας έναν αντιήρωα, έναν άντρα που προσπαθεί να σώσει το σαρκίο του.

Το μυθιστόρημα της Karen Jennings κρύβει τον πλούτο του στη λιτότητά του: σύντομο, αλλά περιεκτικό, μεστό κραυγών της ιστορίας που πρέπει να ακουστούν. Η πολύ καλή μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά συμβάλλει τα μέγιστα στην απόλαυσή του.