«Η Υπατία ήταν ένα πρόσωπο που χώριζε την κοινωνία σε δύο μέρη: αυτούς που τη θεωρούσαν θαύμα του φωτός και αυτούς που την έβλεπαν σαν απόστολο του σκότους» (Elbert Hunnard). [Στέφανε, αν η Αγγέλα ήθελε να είναι τίτλος του κειμένου της, μπαίνει χωρίς την τελεία στο τέλος. Ευχαριστώ]

Παρά τις ασαφείς πληροφορίες για τη ζωή και το έργο της, ουδείς αμφισβητεί σήμερα ότι η φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός Υπατία (370-416 μ.Χ.) που έζησε, δίδαξε και βρήκε τραγικό θάνατο στην Αλεξάνδρεια από τους φανατικούς χριστιανούς, είναι μια μάρτυρας του ελεύθερου πνεύματος και της επιστήμης. Η ζωή της, η σκέψη της και η διδασκαλία της ζωντανεύουν, γεφυρώνοντας το χάσμα των αιώνων, στη μυθιστορηματική βιογραφία του Δημήτρη Βαρβαρήγου, που βρίσκεται ήδη στην ένατη έκδοσή της. Με πολυετή έρευνα και συναίσθημα στη γραφή του, αποδίδει ένα εξαιρετικό πορτρέτο της προσωπικότητας της Υπατίας, αλλά και της εποχής στην οποία είχε την ατυχία να ζήσει: όταν η χριστιανική θρησκεία προσπαθούσε να επιβληθεί και να γίνει κυρίαρχη με όλα τα μέσα, της βίας συμπεριλαμβανομένης.

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, ταξιδεύουμε στην Αλεξάνδρεια όταν ήταν κυριολεκτικά ένα πεδίο μάχης ανάμεσα στους φονταμενταλιστές χριστιανούς και τους «εθνικούς», όπως ονόμαζαν εκείνους που παρέμεναν πιστοί στην αρχαιοελληνική θρησκεία. Στο μάτι του κυκλώνα μια γυναίκα: όμορφη, ανεξάρτητη, επιστήμων, γενναία. Ο Δημήτρης Βαρβαρήγος την περιγράφει με εξαιρετικό τρόπο, ολοζώντανη, να διδάσκει, να βοηθά όσους είχαν ανάγκη, να διατρέχει άφοβα τους δρόμους της πόλης – κι ας ήξερε ότι ήταν στόχος. Στο πλευρό της ο έπαρχος της πόλης Ορέστης, ερωτευμένος μαζί της και μαθητής της, και απέναντί της ο αρχιεπίσκοπος Αλεξάνδρειας Κύριλλος, ο οποίος τη θεωρούσε ως τη μεγαλύτερη αντίπαλό του: ίσως επειδή εκείνη, μια γυναίκα –άρα κατώτερη φύση σύμφωνα με το σκεπτικό της εκκλησίας– όχι μόνο διέθετε ένα επιστημονικό μυαλό και δίδασκε άντρες, αλλά «τολμούσε» και να κυκλοφορεί ελεύθερα, να απαντά δημόσια στις επιθέσεις που δεχόταν, να προσπαθεί καθημερινά με τα λόγια και τις πράξεις της να διαλύσει τα σκοτάδια της μισαλλοδοξίας, της άγνοιας, του φόβου και της προκατάληψης… Και βέβαια, ποια είναι ανά τους αιώνες η κατηγορία ενάντια στις γυναίκες που δεν αποδέχονται το ρόλο του άβολου υποχείριου; Μάγισσα. Μόνο που η Υπατία, πριν το σώμα της καταλήξει στην πυρά, διαμελίστηκε από τον όχλο…

Ο πολυγραφότατος Δημήτρης Βαρβαρήγος, δυνατή πένα με σταθερή παρουσία στο σύγχρονο λογοτεχνικό πεδίο, είναι φανερό ότι βάζει μέσα στο έργο αυτό κομμάτι από την ψυχή του και τον συναισθηματικό του κόσμο: προσεγγίζει την Υπατία με αγάπη και θαυμασμό, σαν ένα πλάσμα ανώτερο του μέσου όρου – όπως και ήταν. Και καμία άλλη μαρτυρία για το σημαντικό έργο της να μην είχαμε, αρκεί και μόνο το μίσος που ενέπνευσε στους φανατικούς της εποχής για να καταλάβουμε την ποιότητα της προσωπικότητάς της. Μέσα από το βιβλίο του, μας κάνει κι εμάς να την αγαπήσουμε, να θαυμάσουμε το πνεύμα της και να την ακολουθήσουμε σελίδα τη σελίδα προς το πεπρωμένο της, αγωνιώντας κι ας ξέρουμε την έκβαση. Ταυτόχρονα, δημιουργεί μια επιτυχημένη τοιχογραφία της Αλεξάνδρειας, με χαρακτήρες πειστικούς, εικόνες και περιγραφές ζωντανές, διαλόγους που εντυπώνονται στο μυαλό σου καθώς τους διαβάζεις και αφήγηση που ρέει αβίαστα, στοιχείο που πάντα δηλώνει ότι ένα κείμενο έχει δουλευτεί πολύ από το δημιουργό του.

Το μυθιστόρημα του Δημήτρη Βαρβαρήγου είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να προσεγγίσετε την ιστορία μιας σημαντικής γυναίκας, που έκανε πράξη με τη ζωή της και πλήρωσε το βαρύ τίμημα, τη βασική αρχή του ελληνικού πνεύματος: την ελευθερία της σκέψης. Ένα επίκαιρο ιστορικό μυθιστόρημα, σήμερα που ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία δείχνουν και πάλι τα δόντια τους…