Λύτρωση από το βασανιστήριο της εκδίκησης

Προηγήθηκαν η Τζανέτ Γουίντερσον με «Χάσμα του Χρόνου», ο Χάουαρντ Τζέικομπσον με το μυθιστόρημα «Το όνομά μου είναι Σάιλοκ» και το «Ξιδοκόριτσο» της Αν Τάιλερ. Τώρα, ήταν η σειρά της Μάργκαρετ Άτγουντ να πάρει τη σκυτάλη του Hogarth Shakespeare Project και να ανασκευάσει κάποιο από τα γνωστά θεατρικά έργα του Σαίξπηρ.

Η Καναδή συγγραφέας αποφάσισε να βασιστεί στην «Τρικυμία» και να μεταφέρει τον Δούκα του Μιλάνου, τον Πρόσπερο, στο σήμερα.

Ως γνωστόν, ο Πρόσπερος χάνει τον θρόνο του έπειτα από την εις βάρος του μηχανορραφία την οποία εξύφαναν ο αδελφός του, Αντόνιο, και ο βασιλιάς της Νάπολης, Αλόνσο. Ως θύμα σφετερισμού της περιουσίας και της εξουσίας του, αναγκάζεται μαζί με την κόρη του Μιράντα να εξοριστεί σε ένα ερημονήσι. Εκεί, ο Πρόσπερος μυείται στη μαγεία και με μια εύνοια της τύχης, δώδεκα χρόνια μετά την εξορία του, βλέπει μπροστά του στο νησί αυτούς που τον ατίμασαν. Και φυσικά θέλει να πάρει εκδίκηση για όσα του έκαναν.

Σε αντίθεση με άλλα έργα του Σαίξπηρ όπου η εξουσία είναι ο κινητήριος μοχλός του δράματος, ο πέλεκυς της τιμωρίας πέφτει βαρύς στα κεφάλια των δολοπλόκων, στην «Τρικυμία» ο Σαίξπηρ προτείνει ως λύση τη συγχώρεση. Σαν να θέλει να κερδίσει στο τέλος το καλό και όχι η ατιμία, ο φθόνος και η ανταπόδοση της αδικίας.

Η Άτγουντ γράφει ένα άκρως… τυπικό βιβλίο σε σχέση με το καταγεγραμμένο ύφος της. Τόσο που λες ότι θα μπορούσε να το είχε γράψει ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο project.

Ο δικός της «Πρόσπερος» ονομάζεται Φίλιξ και είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του θεατρικού Φεστιβάλ Μακέσιγουεγκ στον Καναδά. Θεωρείται μια κυριαρχική φιγούρα στα θεατρικά πράγματα της χώρας. Άκρως πρωτοποριακός έως προκλητικός, δημιουργεί παραστάσεις που συζητιούνται. Τη στιγμή που ο θρίαμβός του είναι εξασφαλισμένος, βλέπει το έδαφος να φεύγει κάτω από τα πόδια του. Ο άμεσος συνεργάτης του βυσσοδομεί πίσω από την πλάτη του με τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και τον αποπέμπουν από τη θέση του εν μια νυκτί.

Ο Φίλιξ, ένας άνθρωπος τσακισμένος συναισθηματικά καθώς έχει χάσει τη γυναίκα του και πολύ νωρίς την κόρη του, Μιράντα, βρίσκεται εν κενώ. Χάνεται από προσώπου γης, αποφασίζει να ζήσει σαν ερημίτης σε μια παράγκα, στο τέρμα του πουθενά, και να επιδοθεί στο γενναίο ξύσιμο των πληγών του. Μέσα του, όμως, φλέγει πάντα η σπίθα της εκδίκησης. Μόνο που δεν ξέρει πώς θα την πάρει. Επιπλέον, ζώντας σε έναν δικό του φαντασιακό κόσμο, θεωρεί πως συνεχίζει να ζει με τη Μιράντα. Της μιλάει, της μαθαίνει σκάκι, τη βοηθάει στα μαθήματά της. Η «παρουσία» της είναι γι’ αυτόν ένα ζωτικό ψεύδος από το οποίο δεν μπορεί να αποχωρήσει.

Δώδεκα χρόνια αργότερα του δίδεται η ευκαιρία να πάρει την πολυπόθητη εκδίκηση. Αναλαμβάνει να ανεβάσει την «Τρικυμία» στο πλαίσιο ενός θεατρικού προγράμματος, σε μια φυλακή με ηθοποιούς-τροφίμους της φυλακής. Αυτή ήταν η ευκαιρία που έψαχνε.

Αναλαμβάνει με περισσή ζέση τη διδασκαλία των ιδιότυπων μαθητών του, τη σκηνοθετική και ενδυματολογική επιμέλεια της παράστασης, αλλά πάνω από όλα εκπονεί το σχέδιο για να πάρει το αίμα του πίσω. Όλοι οι εχθροί του παρελθόντος έχουν αναλάβει στο μεταξύ υπουργικά πόστα και, μάλιστα, με μια ειρωνεία της τύχης, έχουν αποφασίσει να διακόψουν το πρόγραμμα αναμόρφωσης. Φυσικά, δεν γνωρίζουν την άμεση εμπλοκή του Φίλιξ, καθώς μέσα σε όλα έχει αλλάξει και το όνομά του.

Κοντολογίς, το σχέδιο της εκδίκησης στέφεται με επιτυχία. Ο Φίλιξ δένει σε μια κόλλα χαρτί τους εχθρούς του. Έχει μπροστά του άπλετο έδαφος να πραγματώσει όλες τις κρυφές σκέψεις του, ακόμη και να επιστρέψει θριαμβευτής στην προηγούμενη θέση του. Φτάνει, όμως, αυτό για να επουλώσει τα τραύματά του;

Η φλογερή ανάγκη του  να απαντήσει στους συνωμότες με το ίδιο νόμισμα αποδεικνύεται φενακισμός. Τίποτα δεν μπορεί να πληρωθεί, κανένα κενό δεν καλύπτεται αν το κακό απαντηθεί με κακό. Κι έτσι, με τρόπο δραστικό και άμεσο, μέσω της αγάπης και της αποδοχής, εισέρχεται στο «βασίλειο» της συγχώρεσης. Είναι η μοναδική υπηρεσία που μπορεί να προσφέρει στο παρελθόν και το παρόν του: εντέλει, στον εαυτό του. Μόνο έτσι θα καταφέρει να ξεφύγει από το ανώφελο σπιράλ εκδικητικότητας στο οποίο έχει περιπέσει. Η καλοσύνη φέρνει λύτρωση και μόνο τότε η κόρη του θα πάρει τον δρόμο του γυρισμού στον κόσμο των σκιών όπου ανήκει. Μια μορφή λύτρωσης και για τη δική της ψυχή.

Η Άτγουντ παίζει με το χιούμορ και το δράμα στήνοντας και ξηλώνοντας ταυτόχρονα τη σύμβαση που οικοδομεί. Όλο το μυθιστόρημα είναι ένας διάλογος των ανθρώπων με την τέχνη και το πώς μπορεί αυτή να πραΰνει τις οξείες γωνίες, να αφαιρέσει το αίμα από την πληγή και τελικά να την επουλώσει. Ναι, η Άτγουντ πετυχαίνει να δώσει πνοή σε ένα κλασικό έργο και να το «διαβάσει» με όρους του σήμερα. Μπορεί τα  βασικά στοιχεία της πλοκής να παραμένουν ως έχουν, όμως όλο το υπόλοιπο ντύμα είναι δικό της. Η συνομιλία της με τον Σαίξπηρ αποδείχθηκε ουσιαστική και περαιωμένη στο έπακρο.

Η πολύ καλή μετάφραση ανήκει στην Τρισεύγενη Παπαϊωάννου.