Ο κόσμος που αλλάζει

Ο Γιόζεφ Ροτ γεννήθηκε το 1894 από Εβραίους γονείς στην Ανατολική Γαλικία. Σπούδασε φιλοσοφία και γερμανική φιλολογία στο Λέμπεργκ και τη Βιέννη. Το 1916 κατετάγη στον αυστριακό στρατό. Πήρε μέρος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο διάστημα του μεσοπολέμου εργάστηκε ως δημοσιογράφος στη Βιέννη και στο Βερολίνο, όπου έζησε δώδεκα χρόνια. Στις 30 Ιανουαρίου 1933, όταν ο Χίτλερ ονομάζεται καγκελάριος του Ράιχ, ο Ροτ εγκαταλείπει το Βερολίνο και εγκαθίσταται στο Παρίσι, όπου και πεθαίνει το 1939. Έγραψε μυθιστορήματα, νουβέλες, δοκίμια, ανταποκρίσεις και αμέτρητα άρθρα.

Το «Εμβατήριο του Ραντέτσκυ», το οποίο εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1932, είναι ένα μυθιστόρημα που «απλώνεται» σε τρεις γενιές. Ο παππούς Τρόττα ήταν ένας Σλοβένος στρατιώτης που έσωσε τη ζωή του αυτοκράτορα της Αυστρίας και βασιλιά της Ουγγαρίας, Φραγκίσκου Ιωσήφ του Πρώτου, στη μάχη του Σολφερίνο. Αν και ο ίδιος υπέβαλε παραίτηση από το στράτευμα, αρνούμενος να συμβιβαστεί με τις ανακρίβειες που περιέχει το σχολικό εγχειρίδιο της Ιστορίας σε σχέση με τις συνθήκες διάσωσης του αυτοκράτορα στο Σολφερίνο και το δικό του ρόλο, η εύνοια του μονάρχη θα συνοδεύει τους απογόνους του. Ο γιος του τοποθετείται έπαρχος στη Μοραβία και υπηρετεί τον αυτοκράτορα με απαρέγκλιτη συνέπεια και αφοσίωση. Ο εγγονός του ακολουθεί απρόθυμα στρατιωτική σταδιοδρομία και μετατίθεται σε ένα τάγμα καταδρομών στην ανατολική μεθόριο της αυτοκρατορίας, όπου η ανιαρή ζωή του αρχίζει να ζωηρεύει με τον έρωτα και το ποτό. Όταν ο νεαρός ανθυπολοχαγός Καρλ Γιόζεφ βρίσκεται χρεωμένος μέχρι το λαιμό, ο πατέρας του κινεί γη και ουρανό για να συναντήσει τον αυτοκράτορα. Κι έτσι γι΄άλλη μια φορά ο Φραγκίσκος Ιωσήφ δείχνει την εύνοιά του προς την οικογένεια του «ήρωα του Σολφερίνο»…

Η δράση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται στη διάρκεια των τελευταίων χρόνων της αυστροουγγρικής μοναρχίας και φθάνει έως τη δολοφονία του διαδόχου στο Σεράγεβο, την κήρυξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και το θάνατο του Φραγκίσκου Ιωσήφ. Είναι μια εποχή κατά την οποία ο μέχρι τότε γνωστός κόσμος του επάρχου φον Τρόττα αρχίζει να καταρρέει: οι διαφορετικές εθνότητες που συγκροτούν την αυτοκρατορία διεκδικούν την αυτονόμησή τους. Και οι στρατιώτες που αποτελούν το θεμέλιό της, γεννημένοι σε καιρούς ειρήνης, ετοιμάζονται για έναν πόλεμο τον οποίο είναι σίγουρο ότι θα χάσουν. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η μορφή του «ήρωα του Σολφερίνο», που επιβάλλεται κυριολεκτικά και μεταφορικά στις ζωές των απογόνων του, μοιάζει να ανήκει σε μια εποχή που πέρασε ανεπιστρεπτί. Ο έπαρχος είναι μια τραγική φιγούρα γιατί θα ζήσει όχι μόνο το θάνατο των ιδανικών και των αξιών που υπηρέτησε μια ζωή, αλλά και το βιολογικό θάνατο του ευεργέτη του, ενώ ο ανθυπολοχαγός θα πεθάνει μακάριος μεν, αδικαίωτος δε, στο πεδίο μιας μάχης που δεν διάλεξε να δώσει.

Ο συγγραφέας δίνει όλα αυτά τα σημάδια του επερχόμενου τέλους με εκπληκτική διαύγεια και με μια γλώσσα που διατηρεί την ένταση μέχρι τέλους. Οι εικόνες και τα συναισθήματα που δημιουργεί  με την επιλογή των κατάλληλων λέξεων και σημείων στίξεως, που ανέδειξε η μετάφραση της Μαρίας Αγγελίδου, χαρίζουν στιγμές πραγματικής αναγνωστικής απόλαυσης.

Η έκδοση της Άγρας συνοδεύεται από πρόλογο του νομπελίστα J. M. Coetzee, αναλυτική εργοβιογραφία του συγγραφέα από την Τώνια Παπαϊωάννου και τον Παναγιώτη Τσούκα και φωτογραφικό υλικό.