Συναντήσεις στον «άλλο τόπο»

«Η Ξένη έχει ανεμοβλογιά», αλλά και «Η Ξένη συνέχισε να κοιμάται βαθιά στο παιδικό της δωμάτιο». Η πρώτη και η ακροτελεύτια πρόταση του καινούργιου μυθιστορήματος της Παυλίνας Παμπούδη «Το χεράκι στον ιστό» εσωκλείουν μια παραισθητική δράση και μια έκταση πραγμάτων πέραν της συμβατικότητας του ερμηνευμένου χρόνου και τόπου.

Δεν υπεκφεύγουν οι ήρωες, δεν επιστρέφουν τα γεγονότα και οι καταστάσεις για να ζητήσουν τον λόγο: έχουμε εκδοχές αυτών, ανοιχτές σε όλες τις αναγνώσεις.

Η Ξένη απελευθερώνει μια πεταλούδα που έχει μπλεχτεί σε έναν ιστό αράχνης. Ω, πόσες πεταλούδες –καθημερινώς– μπλέκονται στον ίδιο, απαράλλαχτο, σκληρόδετο ιστό. Έκτοτε τίποτα δεν θα είναι ίδιο για κείνη και για τον ρέοντα κόσμο.

Το μυθιστόρημα ορίζεται στο οπισθόφυλλο με την ειδοποιητική ένδειξη ότι ανήκει στον λεγόμενο φανταστικό ρεαλισμό: τω όντι, έτσι ακριβώς συμβαίνει. Είναι φανταστικός ρεαλισμός εκτεθειμένος, όμως, και σε μια ρεαλιστική φαντασμαγορία. Μια εγκάρσια τομή διατρέχει το μυθιστόρημα, αλλά και τη συμβατική πραγματικότητά του, με αποτέλεσμα να εκλύονται μέσα από τις προτάσεις, τα πρόσωπα, αλλά και τις δράσεις (ακόμα και τις δευτερεύουσες) μια διαφοροποιημένη ανθρωπογεωγραφία.

Φράσεις που ειπώθηκαν στο παρελθόν και πρέπει να λεχθούν ξανά. Σπαράγματα πράξεων που έμειναν ημιτελή και τώρα καλούνται να συγκολληθούν με διαφορετικό τρόπο, πρόσωπα Αχερόντεια και πρόσωπα χθόνια και πρόσωπα που μετεωρίζονται στον ενδιάμεσο χώρο, παραβαίνουν κάθε όριο αντικειμενικής θέασης, ψαύοντας, με τον ατέρμονο χορό τους, τον ιστό μιας άλλης πραγματικότητας.

Οι σχισμές της… πραγματικής πραγματικότητας είναι άπειρες, οι τρύπες μέσα από τις οποίες εκβάλλει ο «άλλος τόπος» σπαρμένες παντού, αρκεί να τις βρεις και μέσα από αυτές να διαβείς. Μια κουμπότρυπα, ένα σχίσιμο στο σεντόνι, ένας καθρέφτης και αίφνης ο μετεωρισμός θάλπει και οξύνει τις αισθήσεις.

Η Παμπούδη συλλαμβάνει την αιτιότητα των πραγμάτων με έναν τρόπο ποιητικό, αφαιρετικό, αλλά και μαγευτικό. Πέραν του θεατού και του κοινώς παραδεκτού υπάρχει ο παράλληλος κόσμος των ονείρων, της φαντασίας, της μετάπλασης. Τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται και τα πάντα υπόκεινται στον… νόμο του μετασχηματισμού.

Εικόνες βγαλμένες από συνειρμικές όχθες, αντικείμενα που αλλάζουν χρήση, τοπία πολύφωτα – ή, μάλλον, φωτισμένα με την ιδιαίτερη λογοτεχνική λυχνία της Παμπούδη. Χρώματα παντού, ας μην ξεχνάμε και την άλλη ιδιότητα της Παμπούδη, αυτήν της ζωγράφου: μπλε, κιαροσκούρα, κόκκινα· ποτάμια από χρώματα φτιαγμένα με μια παλλόμενη λεπτολογία.

Το μυθιστόρημα είναι ένας ύμνος στην άλλη ζωή των ανθρώπων, αλλά και στον άφευκτο θάνατό τους. Είναι η μεταστοιχείωση των ζωών τους, τα γενναία βάθη τους και τα πορώδη της καθημερινότητάς τους.

Η μη συμβατικότητα του συγκεκριμένου μυθιστορήματος, η κατάλυση κάθε τελεολογίας, οδηγεί αναπόδραστα τον αναγνώστη να συλλειτουργήσει με το κείμενο, να το ξαναγράψει καθώς το διαβάζει, δημιουργώντας έτσι –εκ του μηδενός– μια άλλη, ολότελα δική του, εκδοχή.

Σαράντα και κάτι χρόνια από την πρώτη της εμφάνιση στα γράμματα, η Παυλίνα Παμπούδη συνεχίζει με τρόπο ακάματο και μετέχει στο παίγνιο των λέξεων και της λογοτεχνίας, βάζοντας συνεχώς νέους κανόνες στο παιχνίδι. Κανόνες που είναι φτιαγμένοι, εξαρχής, από την ίδια για να τους παραβείς και όχι να τους ακολουθήσεις πιστά και ορθόδοξα.