Δουλεία, ελευθερία και συλλογική μνήμη

Ένας από τους σημαντικότερους διανοούμενους στις ΗΠΑ αυτή τη στιγμή, ο Ta-Nehisi Coates (Τα-Νεχάσι Κόουτς), δημοσιογράφος και δοκιμιογράφος, είναι ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της δουλείας, αλλά και του σύγχρονου κοινωνικού και πολιτικού ρατσισμού. Το 2015 το βιβλίο του Between the world and me, ένα δοκίμιο σε μορφή επιστολής προς τον έφηβο γιο του σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι Aφροαμερικανός στις ΗΠΑ, βραβεύτηκε με το National Book Award. Στο  πρώτο του μυθιστόρημα, Ο Χορευτής του νερού, αφηγείται μια ιστορία για τη δουλεία, τη σκληρότητα των ανθρώπων και το όραμα για μια ελεύθερη ζωή.

Πρωταγωνιστής και αφηγητής της ιστορίας είναι ο νεαρός Χάιραμ, νόθος γιος του αφέντη του Λόκλες, μιας φυτείας στη Βιρτζίνια, και της σκλάβας Ρόουζ, την οποία ο πατέρας/ιδιοκτήτης πούλησε όταν το αγόρι ήταν ακόμα μικρό. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Χάιραμ θα κληθεί στο αρχοντικό, όπου εντυπωσιάζει με τις ικανότητές του και την ευστροφία του τον άρχοντα του σπιτιού, ο οποίος αποφασίζει να τον χρησιμοποιήσει ως βοηθό του ανεύθυνου ετεροθαλή αδερφού του και νόμιμου κληρονόμου της φυτείας. Ο Χάιραμ αρχικά διατηρεί την ελπίδα ότι θα καταφέρει να ενταχθεί στην «Αφρόκρεμα» στην οποία ανήκει η οικογένεια του πατέρα του, αλλά σύντομα συνειδητοποιεί ότι δεν θα πάψει ποτέ να είναι ένας σκλάβος. Η πτώση με την άμαξα στον ποταμό Γκους, που καταλήγει στον πνιγμό του αδερφού του, ο έρωτάς του για την επίσης σκλάβα Σοφία και η περίεργη ικανότητά του να «μεταφέρεται» στον χώρο τον οδηγούν σε μια αποτυχημένη απόπειρα φυγής και στη συνέχεια στο Υπόγειο Δίκτυο, ένα δίκτυο μαύρων και λευκών πρακτόρων που προσπαθούν να φυγαδεύσουν σκλάβους, και στη Φιλαδέλφεια, στην προσωρινή ελευθερία. Γιατί θα έρθει η στιγμή που θα κληθεί να επιστρέψει στο αρχοντικό του Λόκλες και να αντιμετωπίσει την αλήθεια του παρελθόντος και της καταγωγής του.

Μια παλέτα έντονων συναισθημάτων δίνει χρώμα στην αφήγηση του, ώριμου πια, Χάιραμ. Η παιδική αφέλεια δίνει τη θέση της στην αγωνία για επιβίωση, μπλέκεται με την οργή και τη ντροπή για τα βασανιστήρια που υφίσταται ο ίδιος και οι υπόλοιποι σκλάβοι, όχι μόνο στη Βιρτζίνια, αλλά και πιο νότια, στην Αλαμπάμα και τη Λουιζιάνα, περιοχές που οι σκλάβοι ονομάζουν «φέρετρο». Η κάθε διάσωση προσφέρει στιγμές ελπίδας και αισιοδοξίας, ενώ η οικογένεια που δημιουργείται σιγά σιγά γύρω του, μια οικογένεια λευκών και μαύρων που τους συνδέουν βιώματα και οράματα, του αποδεικνύουν ότι η αγάπη δεν είναι απαραίτητα συνδεδεμένη με τους βιολογικούς συγγενείς.

Σύμφωνα με το σημείωμα του συγγραφέα, η ιστορία των αδελφών Γουάιτ, δύο πρακτόρων του Υπόγειου Δικτύου της βάσης της Φιλαδέλφειας, βασίζεται στην πραγματική ιστορία των Γουίλιαμ και Πίτερ Στιλ, οι οποίοι φρόντισαν να καταγράψουν αναλυτικά τις ιστορίες των σκλάβων που απελευθέρωνε το δίκτυο. Στο μυθιστόρημα, ο Χάιραμ, με το αξιοζήλευτο μνημονικό του, αναλαμβάνει να καταγράψει ή να διαβάσει μαρτυρίες και αντιλαμβάνεται –και μαζί με αυτόν και ο αναγνώστης– τη σημασία της διατήρησης των μαρτυριών, την αξία της συλλογικής μνήμης που θα διατηρήσει τα αρχεία της υποδούλωσης, των βασανιστηρίων και της απαξίωσης της ανθρώπινης ζωής ώστε το έγκλημα εις βάρος των Αφροαμερικανών να μην ξεχαστεί ποτέ.

Ο χορευτής του νερού δεν είναι απλά ένα ιστορικό μυθιστόρημα, είναι μια ισχυρή υπενθύμιση της ιστορίας ενός μεγάλου μέρους του αμερικανικού λαού. Είναι μια ιστορία που ακουμπά αριστοτεχνικά στον μαγικό ρεαλισμό, μια αφήγηση γεμάτη συναίσθημα και ορμή για τη διεκδίκηση της ελευθερίας και τη διατήρηση της μνήμης, η οποία έχει αποδοθεί εξαιρετικά στην ελληνική γλώσσα από την κυρία Τζανακάρη.